Yazı Detayı
22 Aralık 2013 - Pazar 14:40
 
AT GÖZLÜĞÜ
Murat SEVGİ
 
 

Geçenlerde TV seyrediyorum, reklam girince -sekiz dakikamı yayıncı kuruluşun keyfine göre ziyan etmemek için- hemen zapladım. Başını görmediğim için konusunu da bilmediğim bir filme bakmaya başladım. (Ne anlayacaksam!)

Bir tür kurgu tarih macerası.  Aktörlerden biri Sean Connery.  Kendisini MI6’den tanırım.  Nam-ı diğer James BOND! Bu sefer Zagor kostümlü, üzerinde basamaklar bulunan bir direğe hızla tırmanıyor.  Yukarı doğru çıkıyor.

Aslında bütün gördüklerimiz kameranın görüş açısına mahkum edilmiş durumda. Evimizde otururken kamerayı sağa sola çevir diye komut veren bir kumanda icat edilmediği için böyle bir şansımız yok.  Ne gösterirlerse ona razı olacağız.  Kural bu!

Kısa zaman aralığı içerisinde gözlemlediğim kadarı ile kafamda sorular oluşuveriyor:  Kim bu adam?  Nereye çıkıyor?  İyi mi? Kötü mü? Birini mi kovalıyor? Yoksa kaçıyor mu?  Peki kimden?

Sorulacak sorular bile kısıtlı. Çünkü soru sorabilmek için bile bilgiye ihtiyaç var.  Bu bilgiler de bize verilenle sınırlı olunca ancak bu kadar soru sorulabilir.

Derken, kamera açıyı yavaşça genişletince manzara ortaya çıkıyor. Tırmandığı o direk derin bir uçuruma düşmekte olan bir gemiye ait!  Aslında adam, üzerinde olduğu gemi ile birlikte uçurumun dibine doğru -tam gaz- düşüyor.  Ama ilk izlenim bir yerlere çıktığı şeklindeydi.  Bunun nedeni de kameranın ilk sahnedeki açısındaki darlık. Yani bilginin tümünü değil sadece bir kısmına sahip olduğumuz için bir yanılgı içerisine girmişiz.  Yaşadığımız yanılgı ise: aslında tam gaz düşen birini bir yerlere çıkıyormuş gibi görme yanılgısı.

Bu örnekte verilen olayın fizikteki karşılığına “görecelilik” deniliyor.  Yani bir olayı incelerken olayın tüm değişkenlerine hakim değilseniz o olay ile ilgili hatalı bir sonuca varabilirsiniz.  Ortaokul öğrencilerine sorulan bir soru vardır: “Giden bir otobüste geriye doğru yürüyen adamın hızı nedir?”  İşte olay tamamen bu. 

“Bir olay karşısında analistler isterlerse; hiç yanlış veri girmedikleri halde, sadece doğru verilerin seçilmiş olanlarını kullanarak birbirine zıt iki farklı sonuç elde edebilirler.” (Bunu “Periyodik Yanılgı” başlıklı yazımda istatistiki açıdan anlatmıştım.)  Günümüzde özellikle ekonomi verileri üzerinde bu tür bir operasyon yapmak çok kolaydır.

Piyasaların, rasgele yapılmış çok sayıda tekil işlemle dolu olduğu düşünülünce; herhangi bir sonucu elde etmek için geçmiş tarihli veri havuzundan istenilen veriler süzülebilir.  Bu şekilde sonuçtan yola çıkarak, uygun verileri ayıklayacak yöntemler geliştirerek geçmiş verilerini derlemek de bir tür tersine mühendislik (Tümdengelim) yöntemidir.

Hile değildir, suç da değildir.  Ama ahlaki de değildir.  Özellikle büyük şirketlerin; üretim kapasiteleri, pazar paylarındaki değişimler, siparişler ve satış rakamlarının oluşturduğu bilgi denizinde istenilene çok yakın sonuçlar çıkartmaya yarayacak ‘gerçek veriler’ elde etmek mümkündür.

Bu yöntemde uygulanan ana tema, değerlerin objektif olmayan kriterler ile analiz edilmesidir.  Uygulama tümüyle istatistik bir hileden ibaret olsa da yöneticiler için riskleri ve hatta zararları kamufle etmekte kullanılabilir.  Bu istatistikleri kullanarak yatırım yapan yada iş planları yapanlar aslında büyük bir yalan dağının altında kaldıklarını göremezler.  (turk.internet.com sitesinde yayınlanan “Yalan Dağı Efsanesi” başlıklı yazımda bundan ayrıntıları ile söz etmiştim.)

Özellikle piyasa etkilerinin tüm finansal araçlar için aynı yönde hareketlere neden olmadığını biliriz.  Bir ürünün fiyatı artarken diğer düşebilir.  İşte binlerce ürünün bağımsız fiyatlandırma şansı bulduğu bir ortamda sadece düşenleri seçerek, “piyasa düşüyor”; sadece yükselenleri seçerek “piyasa yükseliyor” demek mümkündür.

Enflasyon, TEFE (Toptan Eşya Fiyatları Endeksi) yada TÜFE (Tüketici Fiyatları Endeksi) değeri hesaplamak için önceden belirlenen sonuçlara ulaşmayı sağlayacak ürün listeleri oluşturmak çok da zor değildir.

Bu tür hileler ile kârlı gibi gösterilen birçok fon ABD’de topladığı paraları değerlendiremedi.  2008, fonların ipliğini pazara çıkarılma yılı oldu.  Zincirleme etkiler ile tüm dünyayı saran kriz böylece başladı.  Bu fonlara yatırım yapan başka yatırımcılar üzerine oturdukları balonlar patlayınca zemine çakıldılar!  Hatta bazı iri cüsseli bankaların bu kadar büyük bir düşüş yaşamasına zemin bile dayanmadı.  Zemini delip yerin dibine batanlar oldu.

SON BİR NOT:

AT GÖZLÜĞÜ, atın, sürücüye kıyasla; hem çok geniş olan görüş alanını, hem de güçlü görme yeteneğini dizginlemek için kullanılır.  Yoksa, sürücü, çevresine kendisinden daha hakim bir canlıyı nasıl güdebilir?  Bunun tek şartı: Güdülecek olanın, çevresinde olup bitenleri fark edememesidir.

O yüzden, her gördüğünüz sakallıyı Sean Connery zannetmeyin.

Hep sevgi ile kalın.

 

 
 
 
Etiketler: AT, GÖZLÜĞÜ
Yorumlar
Diğer Yazılar
İKNA ODASI PATLADI!
ÇEVRECİLER UYUYOR MU?
Sosyal ÇED: Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirme: ÇSED
MSG: Yedikçe yersin, tüketince tükenirsin!
NÜKLEER STRATEJİ!
TERMİK SANTRAL İTİRAZI - 1
"HER FABRİKA BİR KALEDİR!"
NE İÇİYOR BUNLAR?!
SANTRAL LİSTESİ 2
İSTİKLÂL MADALYASI
BİZ KARARLIYIZ!
MEDENİYETLER ÇATIŞMAZ!
ÖLÜM BACALARI İSTEMİYORUZ!
ÇEVRECİLER HERŞEYE KARŞI!
AĞALARIN SANAYİ İLE TANIŞMASI - 1
KELEBEK ETKİSİ
İNOVASYON, AR/GE FİLAN...
ÇORLU’YA KOCAMAN BİR İMZA!
ALLA BENİ, PULLA(MA) BENİ!
HIZLI TREN YERİNE KÖMÜR TRENİ!
PARK OLSUN
YÖNETEMEMENİN TÜRKÇESİ!
KÜLTÜR ASİMİLASYONU
KENTSEL OBEZİTE! (1)
DEKOVİL-2: DOĞA KATLİAMINA DEVAM
DEKOVİL!
"O ZAMAN GAZ LAMBASI YAK!"
TRAKYA BİLDİĞİN GİBİ DEĞİL!
ŞAFAK HAREKATI
ÇORLU TARİHİYLE YÜZLEŞİYOR!
ELİNİ SALLASAN DANIŞMANA ÇARPIYOR!
"ÇEVRECİLER HER ŞEYE KARŞI!"
OCAĞIMIZA, KUM OCAĞI...
OKUL SEZONU AÇILDI!
BUYUR BUR'DAN YAK!
YÖNETEMEMENİN TÜRKÇESİ!
UNUTMADIK, UNUTMAYACAĞIZ!
BAZ İSTASYON!
YUVARLANIP GİDİYORUZ!
KİMLİK BİLGİLERİ ÇALINDI DA NE OLDU?
KÖMÜRDEN KURTUL, GELECEĞİ KURTAR
İNSANSIZ OTOBÜS!
KAÇ ŞAFAK GEÇTİ?
ZEHİRLE KALKINMA!
KÖMÜRLÜ TERMİK SANTRALLERİN FAYDALARI
MERALARIN BAŞI BELADA!
Sevgiler gününde bir TEKTAŞ alın!
ONLAR KAĞIT TOPLAMIYOR! DOĞA SAVAŞÇISI!
OLAĞAN ŞÜPHELİLER İLE SIRADAN İŞLERİN ÖLÜMCÜL SONUÇLARI
STAR WARS'I BİLİR MİSİNİZ
NOEL BABA VE KIRKHARAMİLER
ASLINDA, HERKES, HER ŞEYİN FARKINDA!
HALKIN PARASIYDI, KAMUNUN YARASI OLDU
GÜZEL BİR GELECEK BEKLİYOR!
İHANET VE YÖNETEMEME MESELESİ
KÜRESEL BELA: NÜKLEER
78 YILDIR YOKSUN AMA...
EKİP ÇALIŞMASI VE LİDERLİK
ERGENE DEVLET HASTANESİ
TERÖRE DE, LANETLEMEYENE DE LANET OLSUN!
ASIL HEDEF: LONGOZ ORMANI
SOSYAL MEDYA GÜDÜMLÜ MÜ
FOSİL ASLINDA İSRAFTIR
DERDİMİZ ALTI SANİYE OLSUN
AR/GE VE İNOVASYON TOPLUMU!
İNANMAK yahut BİLMEK! İşte, bütün mesele bu...
CEHALET YANILGISI
FIKRA DEĞİL GERÇEK!
HEP ÇEVRE HEP ÇEVRE OLMAZ!
KATLİAM MODA OLDU!
KÖMÜRE VE TERMİĞE İTİRAZIMIZ VAR!
YA KÖMÜR, YA TARIM VE İNSAN?!
TRAKYA'DA KATLİAM PLANI MI YAPIYORLAR?!
KÖMÜRLÜ SANTRAL ÖLDÜRMEZ,SÜRÜNDÜRÜR
EĞİTİM,ÖRGÜT ve KÜLTÜR
ERKEN SEÇİM
GDO'DA YANLIŞ POLİTİKALAR
MAYIS GELDİ, GEÇİYOR
ATIK - KARA PARA İLİŞKİSİ!
TRAKYA, DUR DİYOR!
TAKSİM'İN KANLI TARİHİ
GERİCİ AYAKLANMASI
TAM 25 YIL GEÇMİŞ
VAY ARKADAŞ! AB'Yİ BİLE DOLANDIRMIŞIZ!
YAĞMA TALAN! HER ŞEY YALAN!
TEMSİL ETMEK
OMURGA SORUNU VAR !
ADAYLARA AÇIK ÇAĞRI !
KENTLEŞMEK KALABALIKLAŞMAK DEĞİLDİR
HARAMİLER VE KANSER
ÇEVRESEL VE SOSYAL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ - 3
TRAKYA KANSER 'CUMHURİYET'İ
ÇEVRESEL VE SOSYAL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ - 2
ÇEVRESEL VE SOSYAL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ - 1
ÇEVRE ETKİ DEĞERLENDİRME RAPORU NEYİ KORUR?
TARIM - KENTLEŞME VE TRAFİK
DEMOKRATİK KİTLE ÖRGÜTLERİ VE ÖRGÜTLENME KÜLTÜRÜ!
MEDENİYETLER ÇATIŞMAZ !
AMA HANGİ HUNTINGTON ?
DÜZENİN MİMARLARI BUNLAR!
EKOLOJİ - EKONOMİ - RANT !
KENTİ'Nİ KANDIRMAK!...
TERMİK SANTRALLER NASIL ÖLDÜRÜR
MERA KÖYLÜ DEMEK; KÖYLÜ HAYAT DEMEK
MERALAR : köprüden önceki son çıkış!
MERALAR İÇİN 1 KASIM'DA LÜLEBURGAZ'A
BAŞARININ SIRRI
HA EBOLA, HA IŞİD
TRAKYA GELECEĞİNİ SATIYOR ?
ERGENE ÖLÜM FESTİVALİNE Mİ HAZIRLANIYOR ?
İnsanın Psiko - mekaniği
ESKİ BAYRAMLAR
Sağlık değerlidir !
BU AY HIRSIZLARIN AVUÇLARI KAŞINIR !
KIRKBEŞLİK
ÖKÜZÜN ALTINDA NE ARANIR ? ( 2 )
İHMAL DEĞİL CİNAYET!
ÇÖPEÇEVRE KUŞATILDIK !
TAKSİM’İN AYAKLANMA TARİHİ (2)
TAKSİMİ'İN AYAKLANMA TARİHİ ( 1 )
OKUMAK NEDEN GEREKLİDİR ?
KURBANLIK KEÇİ
KİFAYETSİZLEŞME
KENTSEL DÖNÜŞÜM
YAKINDA HUKUKA DA GEREK KALMAYACAK !
KATALİZÖR
NAMUSLU / NAMUSSUZ ...
Ulusal Gazeteler
Bizim Gazete
Yazarlar
Alıntı Yazarlar
Anketler
Haber sitemizi nasıl buldunuz ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Galatasaray
19
0
2
1
6
9
2
Başakşehir
15
0
1
3
4
8
3
Beşiktaş
15
0
1
3
4
8
4
Kasımpaşa
15
0
3
0
5
8
5
Trabzonspor
13
0
3
1
4
8
6
Antalyaspor
13
0
3
1
4
8
7
Alanyaspor
12
0
4
0
4
8
8
Göztepe
12
0
4
0
4
8
9
Yeni Malatyaspor
12
0
2
3
3
8
10
Konyaspor
12
0
2
3
3
8
11
Ankaragücü
10
0
4
1
3
8
12
Kayserispor
9
0
3
3
2
8
13
Sivasspor
9
0
3
3
2
8
14
Bursaspor
9
0
2
6
1
9
15
Fenerbahçe
8
0
4
2
2
8
16
Çaykur Rizespor
7
0
3
4
1
8
17
Akhisar Bld. Spor
5
0
5
2
1
8
18
Bb Erzurumspor
5
0
5
2
1
8
Arşiv
Haber Yazılımı